KDV tevkifatı, hesaplanan KDV'nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmesidir. Oranları, tevkifatlı faturayı ve hesabı örnekle anlatıyoruz.
KDV tevkifatı, bir işlemde doğan katma değer vergisinin belirli bir kısmının satıcı tarafından değil, alıcı tarafından "sorumlu sıfatıyla" hesaplanıp beyan edilmesi ve ödenmesidir. Bu uygulamada satıcı faturadaki KDV'nin yalnızca tevkifat dışı kalan kısmını tahsil eder; tevkifata konu olan kısmı alıcı doğrudan vergi dairesine öder. Tevkifatın amacı, belirli sektörlerde vergi kaybını önlemek ve verginin tahsilini güvenceye almaktır.
Bu yazıda KDV tevkifatının hukuki dayanağını, hangi işlemlerde ve kimler arasında uygulandığını, sık kullanılan tevkifat oranlarını, tevkifatlı faturanın nasıl düzenlendiğini, satıcı ve alıcı tarafında muhasebe kayıtlarını, beyanname süreçlerini ve en sık yapılan hataları adım adım sayısal örnekle anlatıyoruz. Oranlar ve uygulama kapsamı tebliğlerle değişebildiği için, uygulamaya geçmeden önce güncel KDV Genel Uygulama Tebliği'ne bakmanızı öneririz.
KDV tevkifatının dayanağı ve mantığı
KDV Kanunu'nun 9. maddesi, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiyi doğuran olayı gerçekleştiren mükellef yerine başka bir kişiyi vergiyi ödemekle sorumlu tutma yetkisini tanır. Bu yetkiye dayanarak KDV Genel Uygulama Tebliği'nde hangi işlemlerde, hangi oranlarda ve hangi alıcılar tarafından tevkifat uygulanacağı belirlenmiştir. Kanuna ve tebliğe mevzuat.gov.tr üzerinden, ayrıca GİB sayfasından ulaşabilirsiniz.
Normal şartlarda satıcı, faturadaki KDV'nin tamamını alıcıdan tahsil eder ve kendi beyannamesinde beyan eder. Tevkifat uygulanan işlemlerde ise KDV'nin bir bölümü, ilgili alıcı tarafından "sorumlu sıfatıyla" beyan edilir. Bu bölüm fatura bedeli içinde alıcıdan tahsil edilmez; alıcı o tutarı satıcıya ödemez, doğrudan vergi dairesine öder.
Tevkifat vergi oranını değiştirmez; yalnızca verginin kimin tarafından ödeneceğini değiştirir. Alıcı, ödediği tevkifat KDV'sini aynı dönemde indirim konusu yapabildiği için kural olarak vergisel yük artmaz; ancak nakit akışı değişir: Satıcı faturanın bir bölümünü tahsil etmez, alıcı ise ek bir ödeme yapar.
Tevkifat hangi işlemlerde ve kimler arasında uygulanır?
Tevkifat, kapsama giren hizmet ve mal teslimlerinde, belirlenen alıcılara yapılan satışlarda uygulanır. Genel olarak tevkifat uygulaması iki koşula bağlıdır: Birincisi işlemin tebliğdeki tevkifat kapsamındaki işlemlerden biri olması; ikincisi alıcının tevkifat yapmakla yükümlü kişilerden olmasıdır. Tevkifat yapmak zorunda olan alıcılar arasında kamu kurum ve kuruluşları, kurumlar vergisi mükellefleri, bilanço esasına göre defter tutan gelir vergisi mükellefleri ve KDV mükellefi olan bazı diğer alıcılar sayılır. Alıcının tevkifat yapmakla sorumlu olup olmadığı kendi mükellefiyet durumuna bağlıdır; satış yapmadan önce karşı tarafın durumunu teyit edin.
Aşağıdaki durumlar tevkifat uygulamasında sık karşılaşılan örneklerdir:
- İnşaat ve yapım işleri ile bu işlerle birlikte yürütülen mühendislik, mimarlık ve proje hizmetleri
- Yük taşımacılığı (nakliye) hizmetleri
- Özel güvenlik hizmetleri
- Temizlik, bahçe bakım ve çevre düzenleme hizmetleri
- Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtların bakım ve onarımı
- Yemek servisi ve organizasyon hizmetleri
- İşgücü temin hizmetleri (personel sağlama)
- Etüt, plan-proje, danışmanlık, denetim ve benzeri hizmetler
- Servis taşımacılığı hizmetleri
- Fason tekstil ve konfeksiyon işleri
Her işlem için tevkifat oranı ve uygulama şartları farklıdır. Ayrıca belirli bir tutarın altındaki işlemlerde tevkifat uygulanmaz; bu tutar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Güncel tutarı KDV Genel Uygulama Tebliği'nden ya da mali müşavirinizden öğrenin.
Tevkifat oranları
Tevkifat oranları, KDV tutarının kaçta kaçının alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edileceğini belirtir. Oran "2/10", "4/10", "5/10", "7/10", "9/10" gibi kesirlerle ifade edilir. Örneğin 4/10, hesaplanan KDV'nin %40'ının alıcı tarafından beyan edileceği anlamına gelir. Tam tevkifat (10/10), bazı işlemlerde KDV'nin tamamının alıcıya devredilmesidir.
Sık karşılaşılan işlemler için örnek oranlar aşağıdadır. Oranlar zamanla güncellenebildiği için bunları yalnızca fikir vermesi için kullanın ve işlem yapmadan önce güncel tebliğle karşılaştırın.
| İşlem türü | Örnek tevkifat oranı |
|---|---|
| Yapım işleri ve mühendislik-mimarlık hizmetleri | 4/10 |
| Yük taşımacılığı | 2/10 |
| Özel güvenlik hizmetleri | 9/10 |
| Temizlik, bahçe bakım ve çevre hizmetleri | 9/10 |
| Makine, teçhizat ve taşıt bakım-onarımı | 7/10 |
| Yemek servisi, organizasyon hizmetleri | 5/10 |
| İşgücü temin hizmetleri | 9/10 |
| Danışmanlık, denetim, etüt ve proje hizmetleri | 9/10 |
| Servis taşımacılığı | 5/10 |
Hesap örneği: 4/10 tevkifatlı yapım işi
Bir inşaat taahhüt firması (satıcı), bir anonim şirkete (alıcı) 100.000 TL tutarında yapım işi hizmeti veriyor. KDV oranı %20, tevkifat oranı 4/10 olsun.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Hizmet bedeli (matrah) | 100.000 TL |
| Hesaplanan KDV (%20) | 20.000 TL |
| Tevkifat uygulanan KDV (20.000 × 4/10) | 8.000 TL |
| Satıcının tahsil edeceği KDV (20.000 - 8.000) | 12.000 TL |
| Alıcının satıcıya ödeyeceği toplam (100.000 + 12.000) | 112.000 TL |
| Alıcının vergi dairesine ödeyeceği tevkifat KDV'si | 8.000 TL |
Alıcı, 112.000 TL'yi satıcıya ödemiş, 8.000 TL'yi sorumlu sıfatıyla vergi dairesine beyan edip ödemiştir. Toplam maliyet 120.000 TL'dir; yani KDV dahil bedelin tamamı değişmemiştir. Fark yalnızca 8.000 TL'nin kimin eliyle ödendiğindedir.
Muhasebe kayıtları
Aynı örnek için satıcı ve alıcı tarafındaki kayıtlar kabaca şöyledir (hesap kodları Tekdüzen Hesap Planı'na göredir; ayrıntı için mali müşaviriniz ile görüşün):
| Taraf | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Satıcı | 120 Alıcılar: 112.000 | 600 Yurt İçi Satışlar: 100.000 ve 391 Hesaplanan KDV: 12.000 |
| Alıcı | 770 Genel Yönetim Gideri (veya ilgili gider/maliyet hesabı): 100.000 ve 191 İndirilecek KDV: 20.000 | 320 Satıcılar: 112.000 ve 360 Ödenecek Vergi: 8.000 |
Alıcı, 191 İndirilecek KDV hesabına yalnızca ödediği 12.000 TL'yi değil, sorumlu sıfatıyla beyan ettiği 8.000 TL'yi de yazar ve tevkifat KDV'sini aynı dönemde indirim konusu yapar. Bu nedenle alıcının vergi yükü artmaz.
Tevkifatlı fatura nasıl düzenlenir?
Tevkifatlı fatura, normal faturadan farklı olarak tevkifat uygulanan KDV'yi ve oranı ayrı bir alanda gösterir. e-Fatura sisteminde bu fatura "tevkifat" tipinde düzenlenir ve tevkifat kodu (işlem türüne göre belirlenen ilgili kod listesi) faturada belirtilir.
- 1Alıcının durumunu kontrol edin. Alıcının tevkifat uygulamakla yükümlü olup olmadığını öğrenin.
- 2İşlem türünü ve oranı belirleyin. Tebliğdeki işlem türünü, oranı ve tevkifat kodunu seçin.
- 3Faturayı tevkifat tipinde düzenleyin. Matrah, KDV tutarı, tevkifat oranı ve tevkifat uygulanan tutar faturada gösterilir.
- 4Tevkifat tutarını ayrıca belirtin. "KDV tevkifatı uygulanmıştır" ifadesi ve tevkifat oranı fatura üzerinde yer almalıdır.
- 5Alıcıya ödenecek tutarı doğru yazın. Ödenecek tutar, KDV'nin tevkifat dışı kalan kısmını içerir.
- 6Faturayı gönderin. e-Fatura mükellefi alıcıya e-Fatura, değilse e-Arşiv olarak iletilir.
Faturadaki tevkifat bilgileri
Tevkifatlı faturada şu bilgiler bulunmalıdır: Hizmet bedeli (matrah), hesaplanan toplam KDV, uygulanan tevkifat oranı (ör. 4/10), tevkifat uygulanan KDV tutarı ve alıcıdan tahsil edilecek KDV tutarı. Bu alanların eksik ya da hatalı olması hem e-Fatura sisteminin faturayı reddetmesine hem de vergi incelemesinde sorun çıkmasına yol açar.
e-Fatura ve e-Arşiv ayrımı için e-Arşiv mi e-Fatura mı yazısını, KDV tutarının nasıl hesaplandığını görmek için KDV nasıl hesaplanır rehberini inceleyebilirsiniz.
Beyannamede tevkifat nasıl gösterilir?
Satıcı ve alıcı, tevkifatı farklı beyannamelerde gösterir:
- Satıcı: KDV beyannamesinde (KDV 1) tevkifat uygulanan işlemi ilgili bölümde, tevkifata tabi matrah ve tevkifat tutarıyla birlikte gösterir. Tahsil ettiği KDV ise hesaplanan KDV olarak beyan edilir.
- Alıcı: Sorumlu sıfatıyla tevkif ettiği KDV'yi "KDV 2" (sorumlu sıfatıyla KDV) beyannamesiyle beyan eder ve öder. Ardından aynı tutarı KDV 1 beyannamesinde indirilecek KDV olarak yazar.
Tevkifat KDV'sinin beyan ve ödeme günü yasal takvime tabidir; gecikme halinde gecikme faizi ve ceza uygulanabilir. Beyan günleri ve ay sonu işlemleri için ay sonu kapanış kontrol listesi yazısına bakabilirsiniz. KDV'nin nasıl hesaplandığını anlamak için işleminizi KDV hesaplama aracıyla da kontrol edebilirsiniz.
Kısmi tevkifat ve tam tevkifat
Bazı işlemlerde KDV'nin yalnız bir bölümü (örneğin 2/10, 4/10, 5/10, 7/10, 9/10), bazılarında ise tamamı (10/10) tevkifata tabidir. Tam tevkifatlı işlemlerde satıcı faturada KDV'yi hesaplar ancak tahsil etmez. Alıcı bu KDV'nin tamamını sorumlu sıfatıyla beyan eder ve indirir.
Örnek: 50.000 TL'lik bir işlemde %20 KDV 10.000 TL'dir. 10/10 tevkifat uygulanıyorsa satıcı yalnızca 50.000 TL tahsil eder; 10.000 TL KDV'yi alıcı doğrudan beyan eder. 7/10 uygulanıyorsa alıcı 7.000 TL tevkifat KDV'sini beyan eder, satıcıya 53.000 TL öder.
İşlem karma ise ne olur?
Tek faturada tevkifata tabi ve tabi olmayan kalemler bir arada bulunabilir. Bu durumda tevkifat yalnızca ilgili kalemlere uygulanır; diğer kalemler normal KDV ile faturalandırılır. Fatura satırlarında hangi kalemin tevkifatlı olduğu açıkça ayrılmalıdır. Karma faturalar hata riskini artırdığı için, mümkünse tevkifatlı işlem ayrı faturada düzenlenir.
İkinci örnek: 2/10 tevkifatlı nakliye faturası
Bir nakliye firması, bir limited şirkete ait ürünlerin taşınması için 25.000 TL + KDV tutarında yük taşımacılığı hizmeti veriyor. Alıcı tevkifat yapmakla yükümlü bir kurumlar vergisi mükellefi ve tutar tevkifat sınırının üzerinde olsun. KDV %20 ve tevkifat oranı 2/10 olduğunda hesap şöyledir:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Matrah | 25.000 TL |
| Hesaplanan KDV (%20) | 5.000 TL |
| Tevkifat KDV'si (5.000 × 2/10) | 1.000 TL |
| Satıcının tahsil edeceği KDV | 4.000 TL |
| Alıcının satıcıya ödeyeceği toplam | 29.000 TL |
Alıcı satıcıya 29.000 TL öder, 1.000 TL'yi KDV 2 beyannamesiyle vergi dairesine yatırır ve aynı tutarı KDV 1 beyannamesinde indirir. Nakliye tutarı küçük göründüğü için tevkifat sınırının altında kalan işlemlerde yanlışlıkla tevkifat uygulanabilir; sınırı aşıp aşmadığınızı fatura kesmeden önce kontrol etmek gerekir.
Tevkifatın nakit akışına etkisi
Tevkifat, vergisel yükü artırmasa da nakit akışını etkiler. Satıcı için tahsil edeceği tutar KDV'nin bir bölümü kadar düşer; vade uzunsa bu fark finansman maliyetine dönüşebilir. Alıcı için ise tevkifat KDV'sini vergi dairesine ödeme günü ile indirimini kullanma zamanı aynı dönemde olduğundan genellikle nötrdür; ancak KDV 1 beyannamesinde devreden KDV'si olan bir alıcı için bu indirim hemen nakde dönüşmez, sonraki dönemlere devreder. Bu yüzden sürekli tevkifatlı işlem yapan işletmeler (inşaat taşeronları, nakliye firmaları, güvenlik şirketleri), tahsilat takvimini tevkifat düşülmüş tutar üzerinden planlamalıdır. Nakit planlaması için nakit akışı yönetimi rehberine, tahsilat disiplini için tahsilat süresini kısaltmanın yolları yazısına bakabilirsiniz.
Tevkifat ve iade, iptal, ihracat
İade ya da iptal edilen tevkifatlı faturada tevkifat da ters yönde düzeltilir. Faturanın tamamı iptal edilirse tevkifat KDV'si hiç doğmamış sayılır; alıcı beyan ettiği tevkifat KDV'sini düzeltmek zorundadır. İhracat ve istisna kapsamındaki işlemlerde KDV doğmadığı için tevkifat da uygulanmaz. Karma durumlarda (bir bölümü istisna, bir bölümü tevkifatlı) faturanın satırlarını ayırmak, düzeltme maliyetini düşürür.
Tevkifat uygulamasında sık yapılan hatalar
- Alıcı koşulunu kontrol etmemek. Tevkifat her alıcıya uygulanmaz; alıcı bu kapsamda değilse faturaya tevkifat yazmak yanlıştır.
- Yanlış oran ya da kod seçmek. İşlem türü ve oran eşleşmezse fatura düzeltme gerektirir.
- Tutar sınırını bilmemek. Sınırın altındaki işlemlerde tevkifat uygulanmaz; yanlış uygulama KDV farkı doğurur.
- Tahsilatı yanlış hesaplamak. Satıcı, faturanın tamamını tahsil edemeyeceğini unutup cari hesabı hatalı kapatabilir.
- KDV 2 beyannamesini unutmak. Alıcı sorumlu sıfatıyla beyan yükümlülüğünü kaçırırsa gecikme faizi ve ceza doğar.
- Tevkifatı indirim konusu yapmamak. Alıcı, ödediği tevkifat KDV'sini aynı dönemde indirmeyi unutursa nakit kaybı yaşar.
- Kısmi iadede tevkifatı atlamak. İade faturasında da tevkifat oranı korunmalıdır.
İade ve iptalde fatura düzeltme kuralları için e-Fatura iptali ve iade faturası rehberine göz atabilirsiniz.
Tevkifatlı faturayı kontrol etmek için hızlı liste
Tevkifatlı fatura keserken ya da alırken şu kontrol listesi hataları büyük ölçüde önler. Birincisi, işlem türünün tebliğdeki kapsamla birebir eşleştiğini doğrulayın; örneğin "danışmanlık" ile "yazılım geliştirme" aynı oranı taşımayabilir. İkincisi, alıcının tevkifat yapmakla yükümlü olduğunu teyit edin. Üçüncüsü, tevkifat oranını ve kodunu fatura üzerinde doğru girin. Dördüncüsü, matrah × KDV oranı = KDV tutarı ve KDV tutarı × tevkifat oranı = tevkifat tutarı eşitliklerini el hesabıyla kontrol edin. Beşincisi, tahsil edilecek tutarın (matrah + tevkifat dışı KDV) doğru yazıldığına bakın. Altıncısı, alıcı tarafında KDV 2 beyanının ve indirimin planlandığını teyit edin.
Örnek: üç farklı işlem, üç farklı sonuç
Bir hizmet firması, aynı müşterisine bir ayda üç farklı hizmet fatura ediyor: 40.000 TL tutarında özel güvenlik hizmeti (örnek oran 9/10), 25.000 TL tutarında yapım işi (4/10) ve 10.000 TL tutarında danışmanlık dışı sıradan bir hizmet (tevkifatsız). Her fatura için %20 KDV: güvenlik 8.000 TL, yapım 5.000 TL, sıradan hizmet 2.000 TL. Tevkifat: güvenlikte 8.000 × 9/10 = 7.200 TL, yapımda 5.000 × 4/10 = 2.000 TL, üçüncüde yok. Satıcının tahsil edeceği KDV: 800 + 3.000 + 2.000 = 5.800 TL; alıcının sorumlu sıfatıyla beyan edeceği tevkifat KDV'si 9.200 TL'dir. Satıcının toplam tahsilatı 75.000 + 5.800 = 80.800 TL olur. Bu tabloda gördüğünüz gibi, işlem türü değiştikçe nakit tahsilat tutarı da değişir; fatura bazlı hesap yapmak bu yüzden önemlidir.
Tevkifat uygulanmayan durumlar
Tevkifat, her işlemde ve her alıcıda uygulanmaz. Alıcı tevkifat yapmakla yükümlü kişilerden değilse (örneğin KDV mükellefi olmayan bir tüketici ya da tevkifat kapsamı dışında kalan bir alıcı), aynı işlem normal KDV ile faturalanır. İşlem tutarı belirlenen sınırın altındaysa da tevkifat yapılmaz. İhracat ve istisna kapsamındaki işlemlerde KDV zaten doğmadığı için tevkifat da söz konusu olmaz. Bu istisnaları bilmek, gereksiz tevkifat uygulamasının getireceği düzeltme yükünü önler.
CariErp'te tevkifatlı fatura
CariErp'te e-Fatura düzenlerken satır bazında tevkifat kodunu ve oranını seçebilirsiniz; sistem KDV, tevkifat tutarı ve ödenecek tutarı sizin için hesaplar. Tevkifat tutarı, faturanın ödenecek toplamından düşüldüğü için müşteri ekstresinde alacak doğru tutarla görünür. Fatura formatı gönderim öncesinde Türkçe hata mesajlarıyla denetlenir; eksik alan varsa fatura gönderilmeden uyarı alırsınız. Ayrıntılar için e-Fatura sayfasına bakabilirsiniz.
e-Fatura, cari, stok ve banka işleriniz tek ekranda. 14 gün ücretsiz deneyin.
Sıkça sorulan sorular
KDV tevkifatı, hesaplanan KDV'nin bir bölümünün satıcı yerine alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmesidir. Satıcı yalnızca tevkifat dışı kalan KDV'yi tahsil eder.
"4/10" gibi bir oran, hesaplanan KDV'nin onda dördünün alıcı tarafından beyan edileceği anlamına gelir. Örneğin 20.000 TL KDV'de 4/10 tevkifat 8.000 TL'dir.
KDV'nin tevkifat dışı kalan kısmını satıcıya, tevkifat uygulanan kısmını ise alıcı doğrudan vergi dairesine ödemektedir. Toplam KDV tutarı değişmez.
Evet. Alıcı, sorumlu sıfatıyla beyan edip ödediği tevkifat KDV'sini aynı dönemde indirilecek KDV olarak beyannamesinde gösterebilir.
Hayır. Tevkifat, belirlenen alıcılara (kamu kuruluşları, kurumlar vergisi mükellefleri gibi) ve tebliğdeki işlemlerde uygulanır. Alıcının durumunu satıştan önce kontrol edin.
e-Fatura sisteminde tevkifat tipi seçilir, işlem türüne uygun tevkifat kodu ve oranı girilir. Yazılım KDV ve tevkifat tutarlarını otomatik hesaplar.
Ürün ve mevzuat ekibimiz, ön muhasebe ve e-Dönüşüm üzerine yazıyor.
